Het woord ‘Collageen’ is afgeleid van het Griekse κολλαω = samenbinden, en dit omschrijft de oudst gekende functie van bindweefsel: verbinden en samenhouden.  Collageen is er een belangrijke component van en maakt gemiddeld 30 % uit van de totale eiwitcontent van het menselijk lichaam!

Bindweefsel, onze ‘enveloping connective skeleton tissue’, is ons grootste orgaan: het omvat alle weefsels die zich ontwikkelden uit het embryonale mesoderm/mesemchym: huid en slijmvliezen, fascia en pezen, bot, kraakbeen en tanden, bloedvaten én bloed…Allemaal actieve weefsels die zeer belangrijk zijn voor onze fysiologie. Een optimale functie van alle bindweefselstructuren is dus uitermate belangrijk voor de gezondheid; defecten en communicatiestoornissen liggen aan de basis van vele (degeneratie)ziekten en pijnsyndromen.

Bindweefsel is opgebouwd uit cellen en de extracellulaire matrix (ECM), samengesteld uit vezels (collageen en elastinevezels) en de grondsubstantie ertussen (matrix). De samenstelling, evenals de verhouding tussen collageen (=stevigheid) en elastische vezels (=soepelheid), verschilt naargelang de soort weefsel. De uitersten:

– bot bevat 10% cellen,10% vezels, 80 % matrix

– pezen en ligamenten: 2% cellen, 75 % vezels, 23 % matrix.

Ook de regeneratiesnelheid verschilt: bot doet er 7 jaar over vooraleer het volledig vervangen is, slijmvliezen in de darm enkele dagen.   Bij schade en trauma’s wordt de regeneratiesnelheid geactiveerd… als er voldoende cellen, collageen en basismateriaal voorhanden zijn.  

Er zijn in totaal meer dan 20 verschillende types collageen, maar type I t/m IV zijn verreweg het belangrijkst in het menselijk lichaam.

Collageen bestaat uit aminozuurketens gerangschikt in ‘triple-helix-proteïnes’, die samen microfibrillen, en dan fibrillen, bundels en netwerken vormen in de ECM. Hierop zijn (net als op de cellen) tal van receptoren ingebed, die een heel spectrum aan functies controleren, zoals groei, morfogenese, differentiatie, maar ook: immuunfunctie, celadhesie en migratie, signalisatie, hemostase,… Verlies van collageenstructuur betekent dus niet alleen verlies van structurele steun, maar ook van functie. Dit speelt een belangrijke rol in het ontstaan van vele (degeneratieve) ziekten en syndromen.  

Collageen is vooral opgebouwd uit de kleine aminozuren lysine, proline, glycine, naast de bindweefselspecifieke hydroxyproline en hydroxylysine; voor hun vorming zijn specifieke cofactoren nodig. De kritische factor is vitamine C: bij tekorten wordt onvoldoende of defectief collageen gevormd.

De extreme vorm van vitamine C-deficiëntie is de vroeger gevreesde scheurbuik. Maar de meer fruste vorm ervan is thans epidemisch: vaatscorbut, oorzaak van slechte kwaliteit van bloedvatwanden, én hart- en vaatziekten. Eerste symptoom: snel blauwe plekken!

De onderlinge ketens, van polypeptiden tot de grotere fibrillen en bundels, ontlenen hun structuur én stevigheid aan ‘bruggen’ of ‘crosslinks’ tussen de aminozuren. Deze evolueren van losse bindingen bij het kind, over steviger zwavelbruggen (meer stabiliteit) naar glycosylatie bij het verouderen (stijfheid!). Collageenvezels hebben een licht positieve lading aan hun uiteinden, zodat ze ook kunnen ‘binden’ met de negatief geladen glucosaminoglycanen in de matrix. Deze bindingen zijn essentieel voor de structurele stevigheid en de biomechanische functionaliteit van het bindweefsel.

Net als alle andere functies degradeert de collageensynthese bij het verouderen, maar ook bij chronische ontstekingen: de afbraak versnelt, terwijl dit niet opgevangen wordt door een snellere vernieuwing. Dit geldt zowel voor huid, bloedvaten en pezen, als voor bot, dat tenslotte gemineraliseerd bindweefsel/collageen is. Osteoporose wordt niet alleen veroorzaakt door mineralentekort, maar ook door verlies van de structuren waar deze moeten ingebouwd worden! Dit is des te erger naarmate er onvoldoende grondstoffen en cofactoren beschikbaar zijn. Ook overmatige stress is slecht voor huid en collageen, omdat cortisol de degradatie van collageen stimuleert.

Bovendien is er, vooral bij (pre)diabetes, een sterke stijging van de glycosylatie, dit is denaturatie van eiwitten door aanhechting van een suikermolecule. In bindweefsel en collageen veroorzaakt dit verharding en verlies van soepelheid.

Ons voedingspatroon is de laatste eeuw grondig veranderd. We hebben niet alleen tekort aan vitamines (C!) en mineralen doordat de industriële voeding er veel minder bevat. Ook collageen wordt grondig geweerd: waar vroeger vlees en vis gegeten werd met huid en bindweefsels, willen we nu enkel nog een opgepoetst lapje vlees of vis. Zonder huid en pezen, kraakbeen, e.d. Die worden weggegooid. En zo ook het basismateriaal voor ons eigen bindweefsel!

Op basis van de literatuur kunnen we stellen dat collageenhydrolysaat een significante bijdrage kan leveren bij:

• Aanvullen en vervangen van leeftijdsgerelateerde vermindering en degradatie van lichaamseigen collageen.
• Preventie, behandeling en associatie aan andere therapie bij alle inflammatoire ziekten van het bewegingsstelsel: gewrichtspijn, (osteo)artritis, reumatoïde artritis, osteoporose, peesletsels, enz…
• Verbeteren van de belastbaarheid bij atleten en recreatieve sporters.
• Vertragen van huidveroudering, verbetering van de onderhuidse matrix.
• Verbeteren en versnellen van wondheling, zelfs bij decubitus.
• Er mag verondersteld worden dat de effecten die vastgesteld werden voor huid, gewrichten en bot, evenzeer gelden voor alle andere bindweefselstructuren (zelfs al is daar nog geen wetenschappelijk onderzoek voor beschikbaar). Dus is orale suppletie van collageen een interessante optie bij alle inflammatoire en degeneratieve afwijkingen van alle bindweefselstructuren: dus ook bloedvaten, slijmvliezen van mond, darm en luchtwegen, en alle structuren rond bot, gewrichten en spieren.
• Uit studies blijkt dat de resultaten dosisdependent zijn: in studies met 1200 mg/dag werd verbetering bekomen na 6 maand, in studies met 10 gram al na 6 à 8 weken. Minder goede resultaten zijn mogelijks te wijten aan te lage dosering of te korte behandelingsduur.
• Logisch gezien is het belangrijk collageensuppletie te associëren aan gezonde voeding (zuur-basen-evenwicht!) en beweging: waar de grondstoffen naar toe gaan hangt af van beweging en bloedvoorziening! Een immobiel gewricht krijgt geen toevoer, en zal dus ook moeilijk verbeteren!
• Associatie met glucosamine (b)lijkt nuttig, gezien beide een verschillende component van de ECM zijn, en suppletie dus zeker synergistisch effect zal hebben.